AMH, czyli jak miewa się twoja rezerwa jajnikowa

rezerwa jajnikowa, AMH, in vitro

Jeżeli chciałabyś dowiedzieć się czegoś więcej na temat własnej rezerwy jajnikowej, tego, czym jest AMH, jaką ma rolę do spełnienia w Twoim organizmie i dlaczego oceniamy jego poziom w jednym z pierwszych badań diagnostycznych u niepłodnej pary…, zachęcam do dalszej lektury 🙂

Mógłbym w tym miejscu oczywiście, tak jak często to bywa na różnego rodzaju portalach medycznych oraz witrynach internetowych różnych klinik leczenia niepłodności w naszym kraju, zacząć mądry wywód na temat budowy, klasyfikacji i funkcji AMH. Mógłbym przytaczać dowody naukowe, cytować naukowe autorytety i publikacje, szastać statystyką i pisać o tym, że … jest to glikoproteina będąca dimerem, należąca do rodziny transformującego czynnika wzrostu ß itd. itp.. Tylko po co? Nie sądzę, by Cię to interesowało, nie sądzę, by interesowało to jakąkolwiek pacjentkę czy pacjenta. Chyba nie o to chodzi, by żonglować naukowym żargonem, który nic nie mówi. Niestety często się to zdarza, nawet na wizytach lekarskich.

Rezerwa jajnikowa – co to takiego?

To w takim razie (takim zwykłym zrozumiałym językiem) zacznijmy od wyjaśnienia, czym jest tzw. rezerwa jajnikowa. Jest to nic innego jak pula komórek jajowych (nazywanych też oocytami), które mogą zostać wykorzystane w najbardziej płodnym okresie życia kobiety w procesie zapłodnienia (zazwyczaj między 20. a 35. rokiem życia). Warto wspomnieć w tym miejscu, że rezerwa jajnikowa oraz jej jakość, a tym samym prawdopodobieństwo posiadania potomstwa, wyczerpują się w czasie. Systematycznie zaczynają maleć w sposób szczególnie wyraźny już po 30. roku życia.

Każdy noworodek płci żeńskiej przychodzi na świat z niezwykle dużym zapasem komórek jajowych (często liczonym w milionach sztuk). Jednak, pisząc nieco w uproszczeniu, na skutek ich selekcji niewiele z nich dotrwa do okresu dojrzewania. Przyjmuje się, że nie więcej niż 450 komórek jajowych dojrzeje i zostanie uwolnionych w procesie owulacji w prokreacyjnym okresie życia kobiety. Liczba oocytów maleje w czasie, co więcej z upływem czasu także pogarsza się ich jakość. Dlatego prawdopodobieństwo zajścia w ciążę po 40. roku życia spada o ponad 80%, a po 45. oscyluje w granicach nie przekraczających 4-5%.

AMH – dwie płcie, różne funkcje

W określaniu wielkości rezerwy jajnikowej, a w przypadku leczenia niepłodności także szacowaniu prawdopodobieństwa sukcesu, znajduje zastosowanie AMH. AMH to nic innego jak skrót od angielskiej nazwy jednego z hormonów płciowych. Hormon anty-Müllerowski (z ang.  anti-Müllerian hormone, AMH), bo o nim mowa, w rzeczywistości wytwarzany jest przez kobiety oraz mężczyzn. Różnica dotyczy okresu jego produkcji w trakcie życia obu płci oraz roli, jaką wtedy pełni. Jest on jedną z substancji, która w pewnym sensie determinuje płeć. U mężczyzn wysoka produkcja AMH zachodzi już w życiu płodowym i odpowiada za zahamowanie rozwoju żeńskich narządów płciowych (właśnie tak! AMH z założenia działa hamująco; za chwilę wszystko stanie się jasne), i ukształtowanie się narządów męskich. Wysoki poziom hormonu u panów utrzymuje się mniej więcej do 2. roku życia, a następnie stopniowo spada aż do momentu rozpoczęcia procesu dojrzewania płciowego.

A jak jest u Pań? Otóż całkowicie odwrotnie (klasyka! a jakże by inaczej 🙂 ). Po poczęciu i w pierwszym okresie życia ilość wytwarzanego hormonu jest bardzo mała (nie obserwuje się działania hamującego AMH), dlatego żeńskie narządy i cechy płciowe mogą się rozwinąć. Poziom AMH zmienia się w okresie dojrzewania, kiedy jajniki rozpoczynają jego produkcję (stężenie hormonu we krwi osiąga wtedy duże wartości). Wysoki poziom AMH utrzymuje się do około 25. roku życia, a potem stopniowo maleje aż do okresu przekwitania (menopauzy). Zapewne zapaliła Ci się już „czerwona lampka” i zapytasz: „Po co i dlaczego produkowany jest AMH u kobiet?”, skoro narządy płciowe oraz cechy kobiece uległy już dawno wykształceniu i w zasadzie nie ma już czego „hamować”? Otóż jest! Są jeszcze komórki rozrodcze schowane w każdym z jajników – komórki jajowe (oocyty). Wszystkie oocyty nie mogą dojrzewać w tym samym czasie (za szybko by się skończyły 🙂 ). Aby takiemu przedwczesnemu dojrzewaniu komórek zapobiec, jajnik zaczyna produkcję hormonu hamującego – AMH.

Poziom AMH a wielkość rezerwy jajnikowej

Jak się ma to do oceny rezerwy jajnikowej? Już tłumaczę. AMH to hormon produkowany przez tzw. komórki ziarniste, które otaczają wszystkie komórki jajowe schowane w małych pęcherzykach jajnikowych (o średnicy mniejszej niż 6mm). AMH zapobiega ich masowemu dojrzewaniu. Ujmując to nieco dokładniej (niebawem opiszę to na blogu w szerszym zakresie): każda kobieta w swoim cyklu miesiączkowym produkuje hormon folikulotropowy (tzw. FSH; też jest to skrót od angielskiej nazwy tego hormonu), którego rolą jest pobudzenie pęcherzyka jajnikowego do wzrostu i dojrzewania ukrytej w nim komórki jajowej. FSH działa całkowicie przeciwnie do AMH. Wzajemna proporcja AMH oraz FSH pozwala na wyselekcjonowanie tzw. pęcherzyka dominującego w określonym cyklu, który dojrzeje i będzie owulował. Dojrzewanie pozostałych pęcherzyków wciąż będzie hamowne przez AMH.

Jaki z tego wniosek? Zmniejszająca się z wiekiem, na skutek kolejnych owulacji, ilość małych pęcherzyków jajnikowych (zawierających komórki ziarniste, które produkują AMH) będzie równoznaczna z malejącym poziomem AMH. Reasumując: im mniej pęcherzyków jajnikowych pozostało, tym niższy poziom AMH.

Zalety oznaczania AMH

Dlaczego poziom AMH jest jednym z pierwszych badań, które zostaną wykonane, kiedy para pojawi się w ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji? Powodów jest co najmniej kilka. Przede wszystkim jest to parametr:

  • bardzo specyficzny (tzn. udowodniono że poziom AMH dokładnie wskazuje na wielkość rezerwy jajnikowej) oraz
  • niezależny od fazy cyklu owulacyjnego pacjentki (nie zależy od fazy przed- i po-owulacyjnej ani innych hormonów produkowanych w cyklu miesiączkowym) oraz
  • niezależny od leczenia hormonalnego (np. na jego poziom nie wpływają leki antykoncepcyjne).

Kiedyś w celu oceny rezerwy jajnikowej stosowano ocenę poziomu FSH (zazwyczaj w 3. dniu cyklu owulacyjnego). Jednak jego poziom cyklicznie się zmienia, a oczekiwanie przez kolejnych kilkadziesiąt dni na możliwość jego zbadania było stosunkowo uciążliwe. Badanie poziomu AMH wydaje się rozwiązaniem znacznie lepszym.

AMH – znaczenie diagnostyczne

Warto zaznaczyć, że poza oceną wielkości rezerwy jajnikowej poziom AMH odgrywa także istotne znaczenie diagnostyczne, np. w zespole policystycznych jajników (charakteryzującym się bardzo dużą liczbą pierwotnych niewielkich pęcherzyków jajnikowych w skutek działania zbyt wysokich stężeń AMH; o zespole policystycznych jajników będę pisał niebawem) lub u kobiet, u których aktywność jajników wygasa zbyt wcześnie (niskie poziomy AMH).

Jakie poziomy AMH we krwi uważa się za prawidłowe? Poziom AMH:

– poniżej 1ng/ml: uważa się za obniżony; może świadczyć o niskiej rezerwie jajnikowej i mniejszej szansie uzyskania potomstwa za pomocą technik wspomaganego rozrodu; poziom obniżony lub niewykrywalny występuje także u kobiet w okresie menopauzalnym,

– w przedziale pomiędzy 1-3ng/ml: uważa się za prawidłowy u kobiety w wieku rozrodczym; może świadczyć o przeciętnej wielkości rezerwie jajnikowej (wynik zawsze należy odnosić do wieku pacjentki); poziom AMH>2,5ng/ml daje największe szanse na poczęcie potomstwa,

– powyżej 3ng/ml: uważa się za zbyt wysoki; może świadczyć np. o zespole policystycznych jajników; określenie poziomu AMH nie jest parametrem wystarczającym do postawienia diagnozy, jednak nieprawidłowy, zawyżony wynik zawsze powinien być wskazaniem do przeprowadzenia poszerzonej diagnostyki w tym kierunku,

AMH w ocenie rezerwy jajnikowej i diagnostyce niepłodności

Może macie pytania dotyczące wpisu? Wątpliwości? Spostrzeżenia? Pytajcie 🙂 Kto pyta, nie błądzi! Służę swoją pomocą, wiedzą i doświadczeniem.

2 responses to “AMH, czyli jak miewa się twoja rezerwa jajnikowa

    • Trafne pytanie! 🙂

      Mówiąc najprościej – poziom AMH w okresie ciąży stopniowo obniża się równolegle z jej zaawansowaniem.

      Warto w tym miejscu zadać sobie pytanie „dlaczego?”. Ciąża to okres ograniczenia aktywności jajników (u ciężarnej zachowują się one trochę podobnie do jajników kobiety przed okresem dojrzewania). Produkcja FSH (hormonu, który przypomnę, powoduje pobudzanie pęcherzyków jajnikowych do wzrostu) w ciąży spada, dlatego także „hamowanie” wzrostu i dojrzewania pęcherzyków jajnikowych przez AMH może być słabsze. I tak właśnie się dzieje.

      Po porodzie poziom AMH systematycznie wzrasta do naturalnego poziomu, równolegle ze wzrastającą aktywnością jajników (ograniczenie ich aktywności powodowane było przez związki produkowane przez łożysko; kiedy już go nie ma aktywność jajników stopniowo wzrasta).

      Podsumowując: okres ciąży nie będzie najlepszym okresem do oceny pozostałej rezerwy jajnikowej. Otrzymane wyniki nie będą wiarygodne.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s