Badania nasienia – krótki przewodnik po diagnostyce męskiej niepłodności

badanie nasienia, niepłodność męska, in vitroW cyklu wpisów, które zbiorczo zdecydowałem się zatytułować „Badania nasienia – krótki przewodnik po diagnostyce męskiej niepłodności”, chciałbym przybliżyć Ci kwestię interpretacji niektórych parametrów podstawowych badań nasienia (nie tylko badania ogólnego, ale także tzw. testu HBA, CASA czy np. testu fragmentacji chromatyny plemnikowej). Zostawmy jednak na razie na boku te niezbyt jasne skróty i nazwy, bo do niczego nie są nam na razie potrzebne, a zwróćmy uwagę na fakt, że nie tylko wynik badania jest ważny, ale także to, co na taki wynik ma wpływ – właściwe przygotowanie do badania. Jest to aspekt nagminnie pomijany, a często równie ważny co samo badanie. Po lekturze tego cyklu będziesz wiedział nie tylko jak przygotować się (lub wiedziała jak przygotować swojego partnera:) ) do badania, ale także będziesz rozumieć otrzymany wynik. Dowiesz się, skąd się wziął oraz czemu ocenia się określony parametr i co na niego wpływa.

Postanowiłem, że wpisy z tego cyklu, z powodu poruszanej tematyki, skieruję bezpośrednio do męskiej części widowni 🙂 Dlatego, mam nadzieję, że Panie wybaczą mi zniewagę w postaci męskich form czasownikowych. Jednak żeńską część widowni także zachęcam do lektury, bo okazuje się, że to Panie bardzo często potrafią zmotywować swoich partnerów do badania. I dobrze! Nas, Panów, czasem trzeba zmotywować, bo się wstydzimy 🙂 Drogie Panie, czytajcie! I dbajcie o Waszych partnerów!

Hołdując zasadzie, że pacjent świadomy i doinformowany to lepsze rezultaty leczenia, zachęcam Cię do dalszej lektury pierwszej części cyklu.

Część I

Ogólne badanie nasienia (seminogram). Podstawowe informacje.

W około 35%-40% przypadków przyczyną kłopotów pary z poczęciem dziecka jest niepłodność pochodzenia męskiego. Dlatego wykonanie podstawowego badania nasienia powinno zawsze stanowić początek postępowania diagnostycznego prowadzonego w celu ustalenia przyczyny problemu z uzyskaniem potomstwa przez parę.

Badanie nasienia – jakie parametry są oceniane?

Ogólne badanie nasienia, nazywane też bardziej fachowo seminogramem, jest podstawowym sposobem oceny płodności mężczyzny. Powinieneś wykonać je bezwzględnie w przypadku bezskutecznych dwunastomiesięcznych starań o dziecko.

Ogólne badanie nasienia pozwoli Ci ocenić jego jakość i poznać podstawowe parametry, takie jak: kolor, objętość, czas upłynnienia, lepkość, pH (odczyn), gęstość (inaczej stężenie) zawartych w nim plemników, ich ruchliwość, morfologię oraz żywotność, a także całkowitą liczbę plemników w badanym materiale. Dodatkowo, w badaniu weryfikuje się (tylko pośrednio) obecność przeciwciał przeciw-plemnikowych w nasieniu, obserwując pod mikroskopem, czy dochodzi do charakterystycznego zlepiania się plemników ze sobą (czyli tzw. aglutynacji), a także ocenia się obecność białych krwinek (leukocytów), których zbyt wysoka liczba może świadczyć o infekcji w układzie rozrodczym mężczyzny.

Jak przygotować się do badania nasienia?

badanie nasienia, in vitro, przygotowanie do badania nasienia

Przed badaniem powinieneś się do niego odpowiednio przygotować! To bardzo ważne!

Jednym z najważniejszych warunków uzyskania rzetelnych, niezafałszowanych wyników jest odpowiednio długi okres abstynencji seksualnej. Przyjmuje się, że przez okres 3-7 dni przed badaniem nie powinieneś współżyć z partnerką. Okres abstynencji krótszy niż 3 dni, choć może spowodować wzrost odsetka ruchliwych plemników w nasieniu, znacznie częściej przyczynia się do zmniejszenia ich ilości. Przeciwnie, brak współżycia przez okres dłuższy niż tydzień może spowodować obniżoną ruchliwość plemników.

Dodatkowo, w trzydniowym okresie poprzedzającym wykonanie badania, nie powinieneś spożywać alkoholu i kawy oraz palić papierosów (jeżeli zachodzi taka konieczność, ogranicz palenie papierosów do niezbędnego minimum). Wszystkie wymienione używki wykazują dużą toksyczność wobec plemników. Niezastosowanie się do powyższych zaleceń może negatywnie wpłynąć na wyniki badania.

Jak odbywa się pobranie nasienia do badania?

To pytanie od pacjentów słyszę zdecydowanie najczęściej. Podstawowe badanie nasienia jest nieskomplikowane w wykonaniu i nieinwazyjne dla pacjenta. Jednak ze względu na konieczność oddania nasienia poprzez masturbację postrzegane jest przez mężczyzn jako dość krępujące.

Zalecanym standardem jest oddanie nasienia do badania „na miejscu”, tj. bezpośrednio w ośrodku leczenia niepłodności lub laboratorium. W jednostkach wykonujących badania nasienia zawsze znajduje się wyodrębnione pomieszczenie, gdzie będziesz mógł w sposób samodzielny lub z pomocą partnerki oddać materiał do badania. Dzieje się tak przede wszystkim ze względu na czas. Analiza powinna być wykonana w niedługim czasie po oddaniu nasienia. Według wytycznych WHO (z 2010 roku; najbardziej aktualnych) materiał po oddaniu powinien być przechowywany w 37⁰C do czasu upłynnienia i analizy, która powinna być przeprowadzona w ciągu godziny od oddania próbki. Gdy mężczyzna oddaje nasienie poza ośrodkiem, w rzeczywistości trudno jest zapewnić powyższe warunki. Może wpłynąć to negatywnie na wynik badania.

W uzasadnionych przypadkach, kiedy oddanie nasienia w ośrodku z różnych względów okazuje się niemożliwe – nieobecność partnerki, trudności techniczne, obce miejsce lub inne czynniki psychogenne – dopuszcza się możliwość pobrania próbki poza ośrodkiem. W opisywanej sytuacji powinieneś dostarczyć próbkę nasienia do laboratorium możliwie szybko (najlepiej w czasie do 60 minut). Musisz wtedy zadbać o to, by materiał transportować w temperaturze zbliżonej do 37⁰C (najlepiej trzymać pojemnik z nasieniem blisko ciała).

Bardzo ważne jest także, by „złapać do pojemnika” całą próbkę! 🙂 Najwięcej plemników znajduje się w pierwszej części wytrysku. Utrata części nasienia niestety zdarza się dość często i negatywnie wpływa na wynik badania, który staje się niewiarygodny. O utracie części próbki zawsze poinformuj personel medyczny.

Pojemnik na nasienie, czyli jaki pojemnik?

W celu zebrania próbki nasienia do badania, zostanie wręczony Ci pojemnik, który łudząco przypomina pojemnik do zbiórki moczu. Podobieństwo jest uderzające, ale na tym się kończy. Pojemniki na nasienie wykonane są z materiału obojętnego dla komórek rozrodczych. Dodatkowo są one sterylne (tak samo jak pojemniki przeznaczone na materiał do badań mikrobiologicznych, na tzw. posiewy). Pojemnik na nasienie możesz kupić w aptece (niestety nie każdej) lub otrzymać w każdym ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji (za darmo lub za niewielką opłatą).

W przypadku pobierania nasienia do badania poza ośrodkiem medycznie wspomaganej prokreacji dopuszcza się także zastosowanie specjalnych prezerwatyw służących do tego celu. Są one wykonane z materiału nieszkodliwego dla plemników oraz nie zwierają substancji plemnikobójczych (ich zakupu możesz dokonać w aptece). W przypadku ich zastosowania pamiętaj, by nasienie przenieść do odpowiedniego pojemnika.

Ogólne badanie nasienia a diagnoza

Dobrą praktyką jest dwu- a nawet trzykrotne wykonanie podstawowego badania nasienia przed postawieniem diagnozy. Jakość męskiego nasienia może podlegać dużym zmianom między dwoma badaniami, dlatego diagnoza stwierdzająca odchylenia od normy nigdy nie powinna być stawiana na podstawie jednego wyniku. Natomiast nieprawidłowy wynik dwóch badań wykonanych w odstępie co najmniej 14 dni może świadczyć o obniżonym potencjale rozrodczym mężczyzny i być wskazaniem do zastosowania technik wspomaganego rozrodu (np. in vitro lub inseminacji).

Ponadto, porównanie dwóch lub trzech wyników badań nasienia wykonanych po różnym okresie abstynencji seksualnej, może dostarczyć cennej informacji na temat optymalnego czasu abstynencji, po którym jakość Twojego nasienia jest najlepsza. Ma to istotne znaczenie w sytuacji, gdy zamierzacie razem z partnerką skorzystać z technik medycznie wspomaganej prokreacji.

Kto przeprowadza badanie nasienia?

W Polsce osobami uprawnionymi do wystawienia wyniku badania seminologicznego są androlodzy, embriolodzy (certyfikowani) oraz diagności laboratoryjni.

Z uwagi na fakt, że większość tego typu badań przeprowadza się bezpośrednio na miejscu, w ośrodkach medycznie wspomaganej prokreacji, diagności laboratoryjni pracujący poza takimi ośrodkami w rzeczywistości posiadają niewielkie doświadczenie w jego wykonywaniu i interpretacji. Dlatego odradzam Tobie wykonywania tego badania w prywatnych laboratoriach diagnostycznych, bo wynik może zaskoczyć 🙂 Wiem, co piszę :).

Gdzie wykonać badanie nasienia i jaki jest jego koszt?

Badanie nasienia jest zazwyczaj płatne. Otrzymanie skierowania na badanie bezpłatne i znalezienie ośrodka, który ma podpisaną umowę z NFZ na jego refundację, graniczy aktualnie z cudem. Cena pojedynczego badania waha się, zależnie od lokalizacji, od 100 do 200zł. Okazjonalnie niektóre polskie ośrodki medycznie wspomaganej prokreacji organizują akcje, podczas których dają możliwość wykonania bezpłatnego badania nasienia, w zamian za możliwość (anonimowego) wykorzystania wyników do prowadzonych badań naukowych. Warto szukać tego typu akcji, wcale nie są rzadkie!

Kilka słów na zakończenie …

W przypadku trudności z poczęciem dziecka podstawowe badanie nasienia jest koniecznością. Jeżeli wynik analizy jest prawidłowy, należy szukać przyczyny trudności po stronie żeńskiej. Jeżeli w wyniku widoczne są odchylenia od normy, nie polecam interpretować ich samodzielnie, bowiem nie zawsze oznaczają problem. Przeciwnie, także pozornie prawidłowy wynik nie zawsze taki jest. Jego interpretacji zawsze należy dokonać, patrząc na całościowy obraz nasienia, a nie poszczególne parametry z osobna.

O tym, co oznaczają poszczególne parametry wyniku ogólnego badania nasienia oraz jak należy je interpretować i dlaczego, napiszę w kolejnych wpisach z tego cyklu. Zapraszam do dalszego śledzenia!

A czy Ty miałeś już wykonywane badanie nasienia? Czy było dla Ciebie krępujące? Czy byłeś przygotowany do badania prawidłowo? A może znasz jakieś miejsce, gdzie ogólne badanie nasienia można wykonać bezpłatnie (na skierowanie lub w ramach badań naukowych)? Jeżeli tak, podziel się informacjami! A jeżeli chcesz o coś zapytać, pytaj śmiało!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s